Barcol Sertlik Testi Nedir? GRP Su Deposu Panelinde Ölçüm, Standart ve Değer Okuma

Barcol sertlik testi nedir?

Barcol sertlik testi, Barcol sertlik ölçerin ucunun malzeme yüzeyine bastırılmasıyla malzemenin batmaya karşı gösterdiği direnci, yani batma (girinti) sertliğini ölçen bir yöntemdir. EN 59 bu cihazı, elde taşınabilen ve gerektiğinde bir sehpayla kullanılabilen bir sertlik ölçer olarak tanımlar; yöntem, tek tek deney numunelerinde veya bitmiş ürünlerde üretim kontrolü amacıyla kullanılmaya uygundur.

EN 59 doğrudan cam elyaf takviyeli plastikler (GRP) için yazılmıştır; modüler depolarda bu kompozitten preslenen paneller kullanılır (bkz. GRP su deposu). İngiliz Standartlar Enstitüsü (BSI), EN 59'un yararlı olduğu alanlar arasında depolama tankı ve boru üretimini de sayar. Testin özü dört soruda özetlenebilir:

• Ne ölçer? Yüzeyin batma sertliğini; yani ucun bastırıldığı noktadaki sertliği.
• Nerede uygulanır? Deney numunesinde veya bitmiş üründe. Cihaz taşınabilir olduğu için üretilmiş parçalar üzerinde de ölçüm yapılabilir.
• Ne için kullanılır? EN 59 ve ASTM D2583 yöntemi üretim kontrolü için uygun görür.
• Sonuç nasıl yazılır? "Barcol 70" gibi bir sayıyla; Aquasan kataloğundaki fiziksel özellikler tablosunda GRP panel için Barcol sertliği 70 olarak verilir (katalog s.8).

Barcol testi hangi standartlara göre yapılır?

Barcol sertlik testi Avrupa'da EN 59, ABD'de ASTM D2583 standardına göre yapılır; Türkiye'de EN 59, TS EN 59 adıyla yürürlüktedir. İki standardın kapsamı şöyledir:

Standart	Başlık	Kapsam ve not
TS EN 59 (EN 59:2016)	Cam elyaf takviyeli plastikler – Barcol sertlik cihazıyla sertlik tayini	Cam elyaf takviyeli plastiklerin batma sertliği; deney numunesi veya bitmiş ürün, üretim kontrolü. TSE bu baskıyı 24.03.2016'da İngilizce metin olarak kabul etmiştir; TS EN 59:1996'nın yerini almıştır.
ASTM D2583 (güncel baskı D2583-25)	Standard Test Method for Indentation Hardness of Rigid Plastics by Means of a Barcol Impressor	Takviyeli ve takviyesiz rijit plastikler; Barcol ölçerin 934-1 ve 935 modelleri. ASTM, bu yöntemin bilinen bir ISO karşılığı olmadığını not eder.

EN 59'un 1977 tarihli eski baskısı yöntemi "Barcol impressor" adıyla ve 934-1 modeliyle tanımlıyordu; 2016 baskısında cihaz "Barcol sertlik ölçer" olarak geçer. Bu yüzden bir raporda yalnız "Barcol" yazması yetmez; ölçümün hangi standarda, hangi baskıya ve hangi cihaz modeline göre yapıldığı da yazmalıdır.

Standart adları ve baskıları TSE, BSI ve ASTM kayıtlarından 02.11.2026 tarihinde kontrol edildi. Teklif ve şartnamede, işinizde esas alınan güncel baskıyı kullanın.

Barcol ölçümü nasıl yapılır?

Barcol ölçümünde, kalibrasyonu kontrol edilmiş cihazın ucu koşullandırılmış numunenin ya da parçanın yüzeyine bastırılır, standardın öngördüğü sayıda okuma alınır ve sonuçlar raporlanır. BSI'ın tanıtımına göre EN 59; ilke, cihaz, deney numunesi, kalibrasyon, koşullandırma ve deney ortamı, işlem, ölçüm sayısı ve deney raporunu ele alır. Ayrıntılı sayılar standardın kendi metnindedir; aşağıda genel akışı veriyoruz:

1. Kalibrasyon: Cihazın doğru okuduğu kalibrasyonla kontrol edilir; EN 59 kalibrasyonu da ele alır.
2. Koşullandırma ve ortam: Numune veya parça, standardın öngördüğü ortamda bekletilir ve ölçülür. TS EN 59, plastikler için şartlandırma ve deney atmosferlerini tanımlayan TS EN ISO 291'e atıf yapar.
3. Okuma: Cihazın ucu yüzeye bastırılır ve göstergedeki değer okunur. Kaç ölçüm alınacağı da standartta tanımlıdır; ölçüm yerleri not edilir.
4. Rapor: Tek tek okumalar ve ortalama; standart, cihaz modeli, ölçüm yerleri ve ortam bilgisiyle birlikte raporlanır.

ASTM D2583'e göre deneyden önce test edilen malzemenin şartnamesine bakılır; şartnamedeki numune hazırlama, koşullandırma, boyut ve deney koşulları, yöntemdeki genel koşullardan önce gelir.

Barcol sertliği kürlenme hakkında ne söyler?

Barcol sertliği, panelin üretimde beklenen sertliğe ulaşıp ulaşmadığını hızlıca kontrol etmeye yarar; bu yüzden kürlenmenin pratik bir göstergesi olarak kullanılabilir. Polyester GRP panel, reçinenin kalıpta ısı ve basınç altında kürlenmesiyle son hâlini alır: Aquasan kataloğuna göre levhalar 150 °C'ye ısıtılmış kalıplarda, yüksek tonajlı preslerde basınç ve sıcaklık altında kürlenir; panelin iki yüzü de pürüzsüz ve tamamen kürlenmiş olarak çıkar (katalog s.5).

EN 59 ve ASTM D2583, yöntemi bitmiş üründe üretim kontrolüne uygun bulur; cihaz taşınabilir olduğu için ölçüm laboratuvara numune göndermeden panelin üzerinde yapılabilir. Bu yüzden Barcol değeri, panelin sertliğini hızlıca kontrol etmeye yarayan pratik bir göstergedir; kürlenmeyi ve mukavemeti tek başına kanıtlamaz.

Yine de Barcol değerini tek başına değil, şu noktalarla birlikte değerlendirmenizi öneririz:

• Ölçüm noktası: Değer, ucun bastırıldığı noktayı yansıtır; panelin hangi yüzünde ve kaç noktada ölçüldüğü raporda yazmalıdır.
• Karşılaştırma değeri: Sonuç, malzeme şartnamesindeki ya da üreticinin beyan ettiği değerle karşılaştırılır.
• Diğer özellikler: Mukavemet, su emme ve ışık geçirmezlik ayrı testlerle ölçülür (aşağıda).

Barcol 70 ne demek? Değer nasıl okunur?

Barcol 70, panelin bu yöntemle ölçülen batma sertliğinin 70 olduğunu söyler; sayının yeterli olup olmadığını ise malzeme ya da ürün şartnamesindeki değer belirler. EN 59 ve ASTM D2583 ölçüm yöntemini tanımlar; hangi değerin kabul edileceği şartnamede yazılır. Bir Barcol değerini okurken üç soru sorun:

1. Hangi yöntemle ölçüldü? TS EN 59 mu, ASTM D2583 mü; hangi baskı ve hangi cihaz modeli?
2. Neyle karşılaştırılıyor? Şartnamedeki değerle mi, üreticinin beyan ettiği değerle mi?
3. Nerede ve kaç noktada ölçüldü? Hangi panel tipi ve yüzü; kaç okuma, ortalama ve en düşük-en yüksek değer.

İki farklı ürünün Barcol değerlerini kıyaslarken ikisinin de aynı standarda ve aynı koşullara göre ölçüldüğünden emin olun. Aquasan kataloğunda GRP panel için verilen Barcol sertliği 70'tir (s.8). Katalog bu değerin hangi standarda ve kaç ölçüme göre verildiğini belirtmez; şartnameniz bu bilgiyi istiyorsa ilgili belgeyi teklif aşamasında isteyebilirsiniz. Katalogdaki diğer panel değerleri GRP su deposu nedir? rehberindeki tabloda yer alır.

Şartnamede ve test raporunda Barcol sertliği

Barcol sertliği, GRP depo standartlarının atıf yaptığı yöntemlerden biridir ve teknik şartnamede panelin fiziksel özellikleri arasında yer alabilir; doğru yazımda ölçüm standardı da belirtilir. Standart ve şartname tarafında durum şöyledir:

• TS EN 13280: Yer üstünde soğuk su depolamak için cam elyaf takviyeli depoların standardıdır. Tek parça depoları 500 litreden 100.000 litreye, dikdörtgen çok parçalı (modüler) depoları 500 litre ve üzeri kapasitede kapsar; atıf yaptığı standartlar arasında Barcol yöntemi TS EN 59 da bulunur (TSE kaydı).
• Kamu şartnameleri: Bakanlığın makine tesisatı teknik şartname metinlerinde GRP modüler depolar TS EN 13280'e atıfla tanımlanır. Poz ve şartname maddeleri için su deposu poz no ve teknik şartname rehberine bakın.
• GRP tank ve kaplar: Yer üstünde kullanılan GRP tank ve kapların tasarım ve işçilik standardı BS EN 13121-3:2008, Barcol ölçüm yöntemi BS 2782-10 Method 1001'e atıf yapar.

Şartnameye bir sayı yazmak kadar, sayının nasıl doğrulanacağını yazmak da önemlidir. Kabul değeri, işin şartnamesine ve ürünün beyan edilen değerine göre belirlenir; aşağıdaki örnek madde bu yüzden değer içermez:

Örnek madde: "Panellerin Barcol sertliği TS EN 59 veya ASTM D2583'e göre ölçülecek; ölçüm yeri, ölçüm sayısı, tek tek değerler ve ortalama test raporunda verilecek, sonuç üreticinin beyan ettiği değerle karşılaştırılacaktır."

Satın alma sırasında hangi belgeleri isteyeceğinizi su deposu alırken dikkat edilmesi gerekenler rehberinde topladık.

Barcol testi neyi göstermez? Diğer panel testleri

Barcol testi yalnız yüzeyin batma sertliğini ölçer; panelin mukavemetini, su emmesini, ışık geçirmezliğini, içme suyuna uygunluğunu ya da kurulan deponun sızdırmazlığını göstermez. Bunlar ayrı testlerle değerlendirilir:

• Mukavemet: Çekme ve eğilme mukavemeti ile elastisite modülü, laboratuvarda standarda göre hazırlanan numunelerle ölçülür.
• Su emme ve ışık geçirgenliği: Panelin ne kadar su aldığı ve ışık geçirip geçirmediği ayrı deneylerle belirlenir.
• İçme suyuna uygunluk: Malzemeden suya madde geçişi ile suyun koku ve tadına etkisi gibi testlerle incelenir; hijyenik depoda aranan özellikler için içme suyu deposu rehberine bakın.
• Sızdırmazlık: Depo kurulduktan sonra suyla doldurularak kaçağa karşı kontrol edilir; ayrıntılar su deposu sızdırmazlık testi rehberinde.

Bu testlerin her birinin neyi ölçtüğünü, hangi standartla yapıldığını ve raporlarının nasıl okunacağını GRP panel testleri rehberinde bir arada anlattık.

Aquasan GRP panellerinde Barcol değeri

Aquasan GRP paneller için katalogda verilen Barcol sertliği 70'tir; aynı tabloda çekme mukavemeti 99,5 MPa, eğilme mukavemeti 165 MPa ve elastisite modülü 13.800 MPa olarak yer alır (katalog s.8). Paneller kırpılmış cam elyafla takviye edilmiş doymamış polyester kompozitten, 150 °C'ye ısıtılmış kalıplarda preslenerek üretilir (s.5).

• Değer ve belge: Şartnamenizin istediği değerleri ve ölçüm yöntemlerini teklif talebinizde belirtin; katalog değerlerinin dayanağını teklif aşamasında sorabilirsiniz.
• Montaj ve test: Depo, uzman ekiplerce sahada kurulur ve test edilir (s.18).
• Garanti ve yedek parça: Ürün garantisi 2 yıldır (s.3, s.18); panel, conta ve bağlantı elemanları stoktan temin edilir (s.18).

Teknik verilerin tamamı modüler su deposu kataloğunda yer alır. Kapasite, kurulum yeri ve şartname bilgilerinizi teklif formuyla iletebilirsiniz.